Nicotinamida na prevención do carcinoma epidermoide cutáneo

 

Prevención cancro de pel

Cando debo utilizar nicotinamida para previr novos carcinomas epidermoides?

En pacientes con varios carcinomas cutáneos previos, a nicotinamida pode ser unha medida adicional para reducir a aparición de novos tumores. Non substitúe a fotoprotección, o tratamento das queratoses actínicas nin o seguimento dermatolóxico.

Resposta práctica. Pode ofrecerse nicotinamida 500 mg por vía oral cada 12 horas a pacientes inmunocompetentes con antecedentes de dous ou máis carcinomas epidermoides. O beneficio mantense mentres se toma. Non a recomendaría de rutina en receptores dun transplante de órgano sólido.

Quen é un bo candidato?

O perfil mellor estudado é o dun paciente:

Inmunocompetente

A evidencia máis sólida procede de pacientes sen inmunosupresión.

Con tumores previos

Especialmente se presentou dous ou máis carcinomas epidermoides nos últimos anos.

Con risco persistente

Fotodano extenso, numerosas queratoses actínicas ou aparición repetida de novos carcinomas.

Non é prevención primaria. Non hai evidencia suficiente para recomendala de forma xeral a calquera persoa con fotodano ou queratoses actínicas illadas que nunca presentase un carcinoma cutáneo.

Que beneficio podo explicar?

No ensaio ONTRAC, 386 pacientes de alto risco recibiron nicotinamida 500 mg cada 12 horas ou placebo durante 12 meses. A nicotinamida reduciu aproximadamente un 30% a aparición de novos carcinomas epidermoides.

O matiz importante: o efecto desapareceu tras suspender o tratamento. Polo tanto, non debemos presentala como unha intervención dun ano que deixe unha protección permanente.

Como a utilizo na práctica?

1. Confirmar o perfil de risco: paciente inmunocompetente con dous ou máis carcinomas epidermoides previos.
2. Manter as medidas básicas: fotoprotección, autoexploración, revisións e tratamento de queratoses actínicas e carcinomas incipientes.
3. Prescribir nicotinamida 500 mg cada 12 horas. A pauta estudada foi de 12 meses.
4. Revisar a tolerancia e a adherencia. O beneficio depende de que o paciente continúe tomándoa.

Seguridade

En xeral tolérase ben. Os efectos adversos máis habituais son gastrointestinais e adoitan mellorar ao reducir a dose ou suspendela.

Analítica

Á dose utilizada como quimioprevención non adoita requirir unha monitorización analítica específica.

Duración

A evidencia principal é de 12 meses. A duración óptima máis alá dese período non está ben definida.

Que ocorre nos pacientes transplantados?

En receptores dun transplante de órgano sólido, o ensaio ONTRANS incluíu 158 pacientes e non atopou unha redución de novos carcinomas queratinocíticos, carcinomas epidermoides, basocelulares nin queratoses actínicas con nicotinamida 500 mg cada 12 horas durante 12 meses.

Conclusión práctica: non utilizar nicotinamida como estratexia estándar de quimioprevención en transplantados. A falta de recomendación débese principalmente a que non se demostrou un beneficio clínico claro, non a problemas importantes de toxicidade.

Algoritmo de peto

Situación	Conduta práctica
Inmunocompetente con 2 ou máis carcinomas previos	Valorar nicotinamida 500 mg cada 12 horas como medida adicional.
Só fotodano ou queratoses actínicas, sen cancro cutáneo previo	Non recomendala de forma sistemática.
Receptor dun transplante de órgano sólido	Non utilizala de rutina; priorizar o seguimento especializado e outras estratexias preventivas.
Paciente que suspende o tratamento	Explicar que o beneficio preventivo non se mantén despois de retirala.

Lagoas de coñecemento

• Non coñecemos ben a duración óptima do tratamento máis alá de 12 meses.
• Non está demostrado que reduza os carcinomas epidermoides agresivos, as metástases ou a mortalidade.
• En transplantados, os datos son conflitivos e necesítanse novos ensaios.

Mensaxe para lembrar

Nicotinamida 500 mg cada 12 horas é unha opción sinxela e ben tolerada de prevención secundaria en pacientes inmunocompetentes con dous ou máis carcinomas epidermoides previos. Pode reducir a aparición de novos carcinomas epidermoides mentres se mantén o tratamento. Non substitúe as medidas habituais e non debe utilizarse de rutina en pacientes transplantados.

Fontes principais

1. Chen AC et al. A Phase 3 Randomized Trial of Nicotinamide for Skin-Cancer Chemoprevention. N Engl J Med. 2015;373:1618-1626. Acceso.
2. Allen NC et al. Nicotinamide for Skin-Cancer Chemoprevention in Transplant Recipients. N Engl J Med. 2023;388:804-812. Acceso.
3. Stratigos AJ et al. European consensus-based interdisciplinary guideline for invasive cutaneous squamous cell carcinoma. Part 1: Diagnostics and prevention — Update 2026. Eur J Cancer. 2026. doi:10.1016/j.ejca.2026.116763.

Contido dirixido a profesionais sanitarios. Individualizar a indicación e manter sempre a fotoprotección, o tratamento das lesións precursoras e o seguimento clínico.